Het zitten

door Pierre Vanonkel

Religies, staten en bedrijven gebruiken symbolen, logo’s maar ook symbolische handelingen om zichzelf te karakteriseren. Kruis, NASA, het NIKE golfje, onbevlekt ontvangen, Apeldoorn bellen, minaret, melk, allemaal heeft het een functie in het ‘branchen’. Calvinisten hebben een handeling gekaapt die zo algemeen wordt gebruikt dat niemand nog vermoedt dat het in wezen een calvinistische, symbolische handeling is: het zitten. Historisch zal het wel niet kloppen, maar er is alles voor te zeggen. Gods wegen zijn ondoorgrondelijk.

Wanneer gaat een dier zitten, een halfuurtje zitten om nuttige dingen te doen? Een hond gaat even zitten ja, als ie een koekje krijgt. Maar een zittend paard? Varken? Panter? Ze liggen of zijn met iets echt noodzakelijks bezig zoals cowboys vervoeren, truffels zoeken of reetjes doodbijten. Een dier op een stoel zie je alleen in het circus. Nee, het zitten, met name op een stoel, is een vinding van de mens. Het is, om precies te zijn, een vinding van een uit het paradijs verdreven mens met een calvinistisch-gristelijke inborst. Het zitten namelijk versterkt het arbeidsethos, het verhoogt de productiviteit, benadrukt de onderdanigheid en houdt de mens af van wellustige gelukzaligheid. Goud, voor zware calvinisten. Met het zitten hebben calvinisten een ijzersterke symbolische menselijke houding in handen gekregen om het calvinistische gedachtegoed wereldwijd te verspreiden. Zonder er iets voor te doen, ook nog.

De katholieke kerk heeft met veel moeite knielen geprobeerd door te drukken, dat is veel heftiger dan zitten. Het in de markt zetten van het knielen is geen sinecure. Katholieken zijn echter vaak coulant en nonchalant in het handhaven van regels en knielen is dan ook nooit echt groot geworden. Alleen in de kerk of tijdens momenten van devotie wordt er nog wel geknield, verder zie je het weinig. Een organisatie met vermoedelijke banden met het Vaticaan, heeft een aantal jaren geleden onder het mom van ergonomie nog geprobeerd een soort kniel-stoelen te hypen. Knielen op kantoor: goed voor je rug.  Daar zijn niet veel mensen ingetrapt (alleen, gek genoeg, in Zweden deed ie wat). Knielen: afgevoerd. 

Moslims hebben een eigen variant van een karakteriserende godsdienstige houding. Nadere beschouwing van deze houding leert echter dat het nooit de bedoeling kan zijn geweest om de geknielde houding, waarbij het voorhoofd de grond raakt, algemeen door te voeren op andere momenten dan tijdens het bidden. Het is een heel herkenbare houding, maar wordt verder door niemand gebruikt.

Nee, dan het zitten. Het is zonder meer zo dat zitten van meet af aan een geweldig succes was, zitten is niet meer weg te denken. Het succes van zitten is raadselachtig, maar vergelijkbaar met het succes van zoiets als hardlopen zonder dat je de trein moet halen. Waarschijnlijk komen er bepaalde stoffen vrij in je hersenen die je een beloningsgevoel geven als je lang zit. In een wereld waarin mensen gewend waren om te liggen heeft de komst van het zitten, en zeker op een stoel of bank, de weg vrijgemaakt voor het calvinistishe gedachtengoed: de zithouding dwingt tot werken, verhindert dat je in een heerlijke halfslaap wegdroomt, dat je ontspant, wegzakt in gelukzalige wellust. De zithouding drukt je op je nederige positie als schuldig mens. Zitten is feitelijk een straf. De gemiddelde westerse mens moet, omgerekend, gedurende zijn of haar leven ruim 30 jaar zitten. Een overwinning voor het calvinistische gedachtengoed waarin schuld en boete sleuteltermen zijn.


Hoe anders is het liggen. Arbeidsethos, productiviteit en onderdanigheid, van dat alles is geen sprake bij een mens liggend in bed, hangmat of gewoon op de grond. Liggen is gezond, niet vermoeiend, milieuvriendelijk, het doet niemand kwaad, en levert over het algemeen geen geld op. Een liggend mens straalt onafhankelijkheid uit, en is moeilijk te beïnvloeden. Het echte liggen is dan ook door geen enkele godsdienst, multinational of staat gekaapt als symbolische houding. In ongerepte samenlevingen, waar kerk en geldzucht geen invloed hebben wordt heel veel gelegen. Daar is het vermogen om gelukzalig zonder opgedrongen schuldgevoelens te liggen nog niet aangetast. Ondanks, of misschien juist dankzij, het lage bruto nationaal product per hoofd van de bevolking, wonen de meest gelukkige mensen in Zuid- en Midden Amerika: de bakermat van de hangmat, het El Dorado voor liggers, het paradijs voor de arbeidsethos-loze mens.

Het zitten heeft op dit moment echter bijna de hele wereld veroverd. Een van de laatste gebieden op aarde waar het zitten vrij recent nog nauwelijks was opgerukt, was Soedan, de grootste staat van Afrika. In de 80-er jaren van de vorige eeuw waren grote delen van Soedan nog bolwerken van het liggen. In een restaurant of theehuis, bij mensen thuis, nergens een stoel. Overal bedden. Helaas is ook in Soedan het zitten de afgelopen 2 decennia sterk in opkomst gekomen. Het is nu zover dat in journaalreportages of op schaarse foto’s gemaakt in het huidige, door oorlogen geteisterde Soedan bijna geen bedden meer te zien zijn. Ook daar is nu zitten de norm, ten koste van het liggen. Met gruwelijke gevolgen.


Hoe had de wereld er uitgezien als de mensheid niet was gaan zitten maar was blijven liggen? Moeilijk te zeggen. Maar het is vrijwel zeker dat als we het alleen bij lopen of liggen hadden gehouden, de wereld weliswaar armer maar gelukkiger was geweest. Af en toe sijpelt er nog een foto of film door van een Amazone indiaan, liggend in zijn hangmat. Een verstolen blik op een bijna uitgestorven, voor ons onbereikbare, zitloze, gelukkiger wereld.

 

Liggen

Theehuis met toeriste in de buurt van Nyala, Darfur (Soedan), 1986.
Op de achtergrond een van de eerste Soedanese zitters (weliswaar nog op een bedje).

 

reageren

Reactie(s)

 
---
---

 



Meld je aan voor de onregelmatig verschijnende Nieuwsbrief
of lucht gewoon je hart:

Email Bedgeheimen