Het zitten

door Pierre Vanonkel

Religies, staten en bedrijven gebruiken symbolen, logo’s maar ook symbolische handelingen om zichzelf te karakteriseren. Kruis, NASA, het NIKE golfje, onbevlekt ontvangen, Apeldoorn bellen, minaret, melk, allemaal heeft het een functie in het ‘branchen’. Calvinisten hebben een handeling gekaapt die zo algemeen wordt gebruikt dat niemand nog vermoedt dat het in wezen een calvinistische, symbolische handeling is: het zitten. Historisch zal het wel niet kloppen, maar er is alles voor te zeggen. Gods wegen zijn ondoorgrondelijk.

Wanneer gaat een dier zitten, een halfuurtje zitten om nuttige dingen te doen? Een hond gaat even zitten ja, als ie een koekje krijgt. Maar een zittend paard? Varken? Panter? Ze liggen of zijn met iets echt noodzakelijks bezig zoals cowboys vervoeren, truffels zoeken of reetjes doodbijten. Een dier op een stoel zie je alleen in het circus. Nee, het zitten, met name op een stoel, is een vinding van de mens. Het is, om precies te zijn, een vinding van een uit het paradijs verdreven mens met een calvinistisch-gristelijke inborst. Het zitten namelijk versterkt het arbeidsethos, het verhoogt de productiviteit, benadrukt de onderdanigheid en houdt de mens af van wellustige gelukzaligheid. Goud, voor zware calvinisten. Met het zitten hebben calvinisten een ijzersterke symbolische menselijke houding in handen gekregen om het calvinistische gedachtegoed wereldwijd te verspreiden. Zonder er iets voor te doen, ook nog.

De katholieke kerk heeft met veel moeite knielen geprobeerd door te drukken, dat is veel heftiger dan zitten. Het in de markt zetten van het knielen is geen sinecure. Katholieken zijn echter vaak coulant en nonchalant in het handhaven van regels en knielen is dan ook nooit echt groot geworden. Alleen in de kerk of tijdens momenten van devotie wordt er nog wel geknield, verder zie je het weinig. Een organisatie met vermoedelijke banden met het Vaticaan, heeft een aantal jaren geleden onder het mom van ergonomie nog geprobeerd een soort kniel-stoelen te hypen. Knielen op kantoor: goed voor je rug.  Daar zijn niet veel mensen ingetrapt (alleen, gek genoeg, in Zweden deed ie wat). Knielen: afgevoerd. 

Moslims hebben een eigen variant van een karakteriserende godsdienstige houding. Nadere beschouwing van deze houding leert echter dat het nooit de bedoeling kan zijn geweest om de geknielde houding, waarbij het voorhoofd de grond raakt, algemeen door te voeren op andere momenten dan tijdens het bidden. Het is een heel herkenbare houding, maar wordt verder door niemand gebruikt.

Nee, dan het zitten. Het is zonder meer zo dat zitten van meet af aan een geweldig succes was, zitten is niet meer weg te denken. Het succes van zitten is raadselachtig, maar vergelijkbaar met het succes van zoiets als hardlopen zonder dat je de trein moet halen. Waarschijnlijk komen er bepaalde stoffen vrij in je hersenen die je een beloningsgevoel geven als je lang zit. In een wereld waarin mensen gewend waren om te liggen heeft de komst van het zitten, en zeker op een stoel of bank, de weg vrijgemaakt voor het calvinistishe gedachtengoed: de zithouding dwingt tot werken, verhindert dat je in een heerlijke halfslaap wegdroomt, dat je ontspant, wegzakt in gelukzalige wellust. De zithouding drukt je op je nederige positie als schuldig mens. Zitten is feitelijk een straf. De gemiddelde westerse mens moet, omgerekend, gedurende zijn of haar leven ruim 30 jaar zitten. Een overwinning voor het calvinistische gedachtengoed waarin schuld en boete sleuteltermen zijn.


Hoe anders is het liggen. Arbeidsethos, productiviteit en onderdanigheid, van dat alles is geen sprake bij een mens liggend in bed, hangmat of gewoon op de grond. Liggen is gezond, niet vermoeiend, milieuvriendelijk, het doet niemand kwaad, en levert over het algemeen geen geld op. Een liggend mens straalt onafhankelijkheid uit, en is moeilijk te beïnvloeden. Het echte liggen is dan ook door geen enkele godsdienst, multinational of staat gekaapt als symbolische houding. In ongerepte samenlevingen, waar kerk en geldzucht geen invloed hebben wordt heel veel gelegen. Daar is het vermogen om gelukzalig zonder opgedrongen schuldgevoelens te liggen nog niet aangetast. Ondanks, of misschien juist dankzij, het lage bruto nationaal product per hoofd van de bevolking, wonen de meest gelukkige mensen in Zuid- en Midden Amerika: de bakermat van de hangmat, het El Dorado voor liggers, het paradijs voor de arbeidsethos-loze mens.

Het zitten heeft op dit moment echter bijna de hele wereld veroverd. Een van de laatste gebieden op aarde waar het zitten vrij recent nog nauwelijks was opgerukt, was Soedan, de grootste staat van Afrika. In de 80-er jaren van de vorige eeuw waren grote delen van Soedan nog bolwerken van het liggen. In een restaurant of theehuis, bij mensen thuis, nergens een stoel. Overal bedden. Helaas is ook in Soedan het zitten de afgelopen 2 decennia sterk in opkomst gekomen. Het is nu zover dat in journaalreportages of op schaarse foto’s gemaakt in het huidige, door oorlogen geteisterde Soedan bijna geen bedden meer te zien zijn. Ook daar is nu zitten de norm, ten koste van het liggen. Met gruwelijke gevolgen.


Hoe had de wereld er uitgezien als de mensheid niet was gaan zitten maar was blijven liggen? Moeilijk te zeggen. Maar het is vrijwel zeker dat als we het alleen bij lopen of liggen hadden gehouden, de wereld weliswaar armer maar gelukkiger was geweest. Af en toe sijpelt er nog een foto of film door van een Amazone indiaan, liggend in zijn hangmat. Een verstolen blik op een bijna uitgestorven, voor ons onbereikbare, zitloze, gelukkiger wereld.

 

Liggen

Theehuis met toeriste in de buurt van Nyala, Darfur (Soedan), 1986.
Op de achtergrond een van de eerste Soedanese zitters (weliswaar nog op een bedje).

 

reageren

---

Slaap zacht, word bankier

door Wilco Zonderop

1.

Een normale sterveling heeft niet veel nodig om 's avonds naar de pillen te grijpen, of de alcohol, in beklagenswaardige pogingen een paar uurtjes slaap te stelen. De gedachte dat hij bij de boswandeling afgelopen weekend misschien een mier heeft doodgetrapt. De koffiefilter die niet in de gft-bak is beland. De kroket tussen de middag - terwijl de meegenomen boterham met kaas onaangeroerd bleef. Chagrijnig gedaan tegen de portier. De moeder weer niet gebeld. Het is genoeg, meer dan genoeg.


Schuld! Na anderhalf uur woelen weten we het wel. Dat wordt niks zo. Opstaan, naar de badkamer (pillen) of naar de keuken (drank, onderste kastje links). Gaat lekker zo. Volgende dag wallen, na een week erge wallen, na een paar maanden steeds vaker ziek, enig herstel na een lange vakantie, maar na een paar jaar dondert het zaakje dan toch in elkaar. Uiteindelijk gaat de normale sterveling dood, zoals in zijn wezen besloten ligt.


Dat gaat dus heel anders bij bankiers. Dat weet ik toevallig. Niet dat ze geen schuldgevoelens kennen - dat zou een heel grove beschuldiging zijn. Nee, het is meer een kwestie van kwantiteit, een kwestie van ervaring en een kwestie van realisme. Jij denkt dat je misschien een mier hebt doodgetrapt, de bankier zegt dat hij dat niet kan weten. Jij hebt een gebruikt koffiefilter bij het overige afval gegooid, de bankier financiert de destructie van het regenwoud. Jij eet een kroket, de bankier handelt in aandelen McDonald's. Jij bekt de portier af, de bankier ontslaat hem. Jij belt je moeder niet, de bankier heeft een telefonische helpdesk (een bandje met de boodschap 'wij adviseren u op een later tijdstip terug te bellen').


Het wezen van de bankier is schuld. Kijk ook naar zijn boekhouding: aan de ene kant van de balans leent hij 500 miljard euro uit aan alles en iedereen die het wil hebben, aan de andere kant leent hij 300 miljard van andere banken en gebruikt hij 200 miljard spaargeld van klantjes. Wat heb jij daar te zoeken met je zorgen over een hoge telefoonrekening? Ontwaak, dit zijn geen werkomstandigheden voor weekhartigen.


Gevolg: de bankier slaapt als een roos. Schuld is zijn habitat, moet hij daarvan wakker liggen? Een vis weet niet dat hij in water zwemt.

 

2.

De kredietcrisis heeft de suggestie gewekt dat er grenzen zijn aan dit stuitende slaapvermogen van bankiers. Ik weet het zo net nog niet, maar er zijn aanwijzingen. Zomer 2008 werd super-slaper Jean-Paul Votron er bij Fortis uitgeknikkerd. Zijn opvolger was Herman Verwilst en die had duidelijk meer moeite de slaap te vatten. Verwilst begon al gauw rare dingen te zeggen, zag er vreselijk uit en werd twee maanden later afgevoerd - diagnose 'oververmoeid'. Het is niet bekend hoe de heer Verwilst nu slaapt.


Sinds najaar 2008 regent het gewipte topbankiers, maar bij hun laatste persconferentie zagen er bijna allemaal nog even kwiek en fit uit als bij hun eerste, veelal enkele jaren eerder. Ach ja, kan gebeuren dat onze aandeelhouders hun geld kwijt zijn, dat we die 300 miljard die we normaal bij andere banken lenen nu bij de centrale bank moeten weghalen en dat we voor een paar miljard belastinggeld nodig hebben. Maar is dat een reden om 's nachts de ogen open te houden?


Er is op z'n minst één uitzondering: Michel Tilmant (ook al een Belg) van ING. Die heeft jarenlang Angelsaksisch stoer gedaan bij de voormalige NMB Postbank. Zo dreigde hij in 2007 het ING-hoofdkantoor naar het buitenland te verplaatsen, als het openbare gemekker over topsalarissen niet zou ophouden. Maar toen de minister van Financiën (waardeloze slaper, dat zie je zo) ING een jaar later te hulp moest schieten en Tilmant en zijn medebestuurders gedwongen werden hun bonussen in te leveren, moet er iets zijn gebroken bij de Belg. Januari dit jaar werd zijn vertrek aangekondigd. Het stond volgens ING 'mede in verband met zijn persoonlijke conditie'.


De blijmoedige beschouwer leest daarin de heer Tilmant geen oog meer dichtdeed. Ik help het hem hopen. Dat zou betekenen dat de slaapgrens bij bankiers niet oneindig hoog ligt, maar ongeveer op het verpatsen van 35 miljard euro aan geld van anderen. Nog is alles niet verloren.

reageren

---

Eerste bericht

Vandaag is de grote dag. Bedgeheimen eindelijk online, met binnenkort artikelen van onder andere Tam, Logmoeder, Klein Vogeltje en de magische heren Zonderop, Herman en Vanonkel.

De redacteuren van Bedgeheimen zijn overigens lid van de Orde van het Rode Sieraad. Op dit moment zijn er audities.

reageren

---

nieuwer »

 



Meld je aan voor de onregelmatig verschijnende Nieuwsbrief
of lucht gewoon je hart:

Email Bedgeheimen